Heup- en liesklachten: oorzaken en behandeling

Wat zijn heup- en liesklachten?

Heup- en liesklachten is een verzamelnaam voor pijn, stijfheid of minder goed kunnen bewegen rond je heup, in je lies, aan de buitenkant van je bovenbeen of hoog in je bil. Je heup draagt je gewicht en brengt kracht over van je romp naar je benen. Je merkt klachten daarom vaak bij lopen, traplopen, opstaan, sporten of liggen.

Waar je de pijn voelt, zegt niet altijd waar die vandaan komt. Heupklachten kunnen doortrekken naar je knie, en pijn in je bil of lies kan ook met je rug te maken hebben. Precies aanwijzen welk weefsel gevoelig is, lukt lang niet altijd. Dat hoeft ook niet om beter te worden.

Het goede nieuws: pijn is niet hetzelfde als schade. Bij de meeste heup- en liesklachten helpt het om je belasting slim aan te passen en je heup stap voor stap sterker te maken.

Soorten heup- en liesklachten

Heup- en liesklachten zijn geen enkele aandoening, maar een verzamelnaam. Hieronder vind je de bekendste soorten. Kies de situatie die het meest op die van jou lijkt.

Heupartrose

Pijn en stijfheid in je lies of bovenbeen, vaak bij opstaan of na lang zitten. Veranderingen in het gewricht horen bij ouder worden. Oefenen en blijven bewegen vormen de basis.

Pijn aan de buitenkant van je heup

Gevoelige pezen van je bilspieren aan de zijkant van je heup (gluteale tendinopathie). Pijn bij liggen op je zij, traplopen of zitten met je benen over elkaar.

Heupimpingement (FAI) en labrum

Diepe pijn voor in je heup of lies bij diep buigen, draaien of lang zitten. Een opvallende vorm op een foto zegt op zich weinig. Oefentherapie werkt vaak voldoende.

Liesblessure

Pijn in je lies of aan de binnenkant van je bovenbeen bij sprinten, trappen of wenden. Meestal zijn de adductoren gevoelig, soms de heupbuiger (iliopsoas).

Proximale hamstringtendinopathie

Een gevoelige pees bij je zitbot, hoog achter in je bovenbeen. Lang zitten, bukken of rekken prikkelt vaak. Starten met belasten bij weinig heupbuiging werkt meestal goed.

Uitstraling vanuit je rug

Pijn in je bil, lies of bovenbeen kan ook met je onderrug samenhangen. Tintelingen of een doof gevoel tot onder je knie passen daar eerder bij dan bij je heup.

Oorzaken van heup- en liesklachten

Bij de meeste heup- en liesklachten is er niet één oorzaak. Meestal is het een optelsom: je belasting was een tijd groter dan wat je heup gewend was, en andere factoren tellen mee. Ook een scan geeft lang niet altijd het antwoord. Een afwijking op een foto of MRI is pas relevant als die past bij je klachten en bij het onderzoek. Een kleine groep heeft een specifieke oorzaak waar een arts naar moet kijken.

Wat vaak meespeelt

Belasting die in korte tijd toeneemt, zoals meer hardlopen, sprinten of wandelen
Een tijd minder bewegen en daarna in één keer weer veel
Sporten met veel sprinten, trappen, draaien en wenden, zoals voetbal en hockey
Eerdere liesklachten
Minder kracht rond je heup, wat ook een gevolg van de klacht kan zijn
Slecht slapen, stress en zorgen over je heup

Minder vaak: een specifieke oorzaak

Een breuk na een val, vooral op oudere leeftijd
Avasculaire necrose: de heupkop krijgt te weinig bloed
Een infectie of ontsteking in het gewricht
Een liesbreuk
Bij kinderen en tieners: heupaandoeningen in de groei, zoals de ziekte van Perthes

Risicofactoren

Leeftijd en aanleg

Bij heupartrose: ouder dan 55, erfelijkheid en overgewicht
Bij pijn aan de buitenkant van je heup: vaker bij vrouwen tussen 40 en 60

Sport en belasting

Minder kracht in je adductoren
Trainen op hoge intensiteit zonder opbouw

Medisch

Langdurig corticosteroïden, veel alcohol of roken (bij avasculaire necrose)

Symptomen van heup- en liesklachten

Heup- en liesklachten voelen bij iedereen anders. Herken jij een of meer van deze klachten?

Pijn in je lies of voor in je heup: zeurend of stekend, vaak bij diep buigen, draaien, traplopen of opstaan
Pijn aan de buitenkant van je heup: bij liggen op je zij, op één been staan of zitten met je benen over elkaar
Stijfheid: vooral ’s ochtends of nadat je lang hebt gezeten
Pijn aan de binnenkant van je bovenbeen: bij sprinten, trappen of zijwaarts bewegen
Pijn hoog achter in je bil: bij lang zitten, bukken of versnellen
Klikken, knarsen of een slotgevoel: kan erop wijzen dat het gewricht zelf gevoelig is, wat niet hetzelfde is als schade

Pijn die doortrekt naar je knie kan gewoon van je heup komen. Tintelingen, een doof gevoel of krachtverlies in je been passen minder bij de heup. Bekijk dan hieronder de rode vlaggen.

Wanneer naar een fysiotherapeut?

Fysiotherapie is verstandig als je een of meer van de volgende situaties herkent:

Je klachten worden na een paar weken niet minder
De pijn beperkt je bij werk, sport, lopen, traplopen of slapen
Je weet niet goed hoeveel je je heup mag belasten
Je liesklachten komen steeds terug als je weer gaat sporten
Je herstelt van een heupoperatie of een nieuwe heupprothese
Je wilt als sporter de kans op (nieuwe) liesklachten verkleinen

Je hebt geen verwijzing van de huisarts nodig om naar de fysiotherapeut te gaan.

Rode vlaggen: neem eerst contact op met een arts

Je kunt na een val, of plots zonder duidelijke reden, niet meer op je been staan
Koorts, of een heup die warm, rood of dik is
Nachtpijn die niet minder wordt als je van houding verandert, met nachtzweten, onverklaarbaar gewichtsverlies of kanker in je voorgeschiedenis
Een bult, zwelling of kloppend gevoel in je lies, een zwelling van je zaadbal of bloed in je urine
Toenemende pijn en stijfheid zonder duidelijke reden als je langdurig corticosteroïden gebruikt of veel alcohol drinkt
Een kind of tiener dat plots mank loopt met pijn in de heup, lies of knie

Herken je een van deze signalen, of heb je krachtverlies, een doof gevoel in je been of problemen met plassen of ontlasting? Ga dan eerst naar de huisarts. Bel 112 als je na een val niet meer kunt staan of lopen.

Wat kun je zelf doen bij heup- en liesklachten?

Bij de meeste heup- en liesklachten kun je zelf veel doen. De kern: blijf bewegen en pas aan in plaats van te stoppen. Rust is geen behandeling.

Blijf actief: wandel, fiets of zwem in een tempo dat je heup goed verdraagt. Even minder doen mag, helemaal stoppen is meestal niet nodig.
Pas tijdelijk aan wat prikkelt: bij pijn aan de buitenkant van je heup helpt het vaak om niet met je benen over elkaar te zitten, niet op één been te hangen en ’s nachts een kussen tussen je knieën te leggen.
Maak je heup sterker: de glute bridge, heupabductie in zijlig en opstaan uit een stoel zijn een goede start. Bij liesklachten past de adductor squeeze met een bal.
Bouw rustig op: maak je loop- of trainingsvolume stap voor stap groter, niet in één keer.
Gebruik de 24-uursregel: wat ongemak tijdens het oefenen mag. Zakt het binnen 24 uur terug naar je eigen, bekende niveau, dan zit je goed. Duurt het langer, doe de volgende keer iets minder.
Kijk naar het geheel: slaap, stress en zorgen over je heup tellen mee. Een plan dat je volhoudt, werkt beter dan af en toe heel veel.

Wat kun je zelf doen bij heup- en liesklachten?

Beloop en herstel van heup- en liesklachten

Wat kun je verwachten? Dat hangt af van de soort klacht, maar bij de meeste heup- en liesklachten is het vooruitzicht goed met een actieve aanpak.

Actief blijven en je belasting slim opbouwen helpt meer dan afwachten. Bij pijn aan de buitenkant van de heup gaf uitleg met een opbouwend oefenprogramma in onderzoek meer verbetering dan een injectie of afwachten.

Herstel gaat zelden in een rechte lijn. Een mindere week hoort erbij. Gebruik die om je belasting bij te stellen, niet als bewijs dat er iets kapot is.

In het kort

Oefentherapie is bij de meeste heup- en liesklachten de eerste stap, ook bij heupartrose en FAI
Bij FAI en andere heupgerelateerde pijn wordt oefentherapie van minstens drie maanden aanbevolen
Een operatie is meestal pas een overweging als oefentherapie onvoldoende helpt

Behandeling van heup- en liesklachten

Niet elke behandeling werkt even goed. Onderzoek en richtlijnen geven een duidelijk beeld van wat op de lange termijn helpt.

Bewezen effectief

Oefentherapie met krachttraining voor heup en romp
Uitleg over je klacht en over belasting en belastbaarheid
Geleidelijke opbouw van lopen, sport en werk
Bij artrose: spierversterking, conditietraining en het oefenen van dagelijkse activiteiten
Bij liesklachten: actieve training van de adductoren
Bij pijn aan de buitenkant van de heup: tijdelijk minder druk op de pezen en opbouwend oefenen

Beperkt langetermijneffect

Rust en je heup zo veel mogelijk ontzien
Alleen passieve behandeling, zoals massage
Een injectie als enige behandeling
Alleen rekken, zonder krachttraining
Behandelen op basis van een scan die niet bij je klachten past
Alleen pijnmedicatie, zonder opbouw

De aanpak van Science for Rehab

Bij Science for Rehab Fysiotherapie begint het met jouw doel: weer wandelen, hardlopen, voetballen of goed slapen. We onderzoeken wat er gevoelig is en letten op signalen die bij de huisarts horen. Daarna bouwen we samen je belastbaarheid op met oefentherapie die je ook zelf kunt doen. Je leert je klacht begrijpen en zelf doseren, zodat je niet afhankelijk wordt van de fysiotherapeut. We werken in onze praktijken in Eindhoven en Tilburg.

Direct starten

Plan je afspraak

Maak vandaag een afspraak bij Science for Rehab Fysiotherapie, je hebt geen verwijzing nodig.

Maak een afspraak

Liever eerst even overleggen? 040 304 1683

Veelgestelde vragen

: Meestal niet. Even minder doen mag, maar langdurig rusten maakt je heup en de spieren eromheen minder belastbaar. Blijf bewegen binnen wat je heup verdraagt en bouw stap voor stap op. Dat helpt meer dan afwachten.
: Meestal wel, met aanpassingen. Kies een sport, tempo en volume die je heup goed verdraagt. Wat ongemak mag. Is het binnen 24 uur terug op je eigen, bekende niveau, dan zit je goed. Een fysiotherapeut helpt je met een opbouw terug naar je eigen sport.
: Nee. Bewegen en krachttraining zijn juist de basis van de behandeling bij artrose. Belasting die je stap voor stap opbouwt, is geen bedreiging voor je gewricht. Een röntgenfoto zegt bovendien lang niet alles over hoeveel last je hebt of wat je kunt.
: Om te starten is beeldvorming bij de meeste heup- en liesklachten niet nodig. Een foto of MRI is zinvol bij rode vlaggen, bij een vermoeden van een breuk of avasculaire necrose, of als je klachten na een goede periode oefentherapie niet verbeteren. Ook dan moet wat je ziet passen bij je klachten.
: Leg een kussen tussen je knieën als je op je zij ligt, of lig op je rug. Zo drukken de pezen aan de buitenkant van je heup minder samen. Overdag helpt het om niet met je benen over elkaar te zitten en niet op één been te hangen. Combineer dat met oefeningen die je heup sterker maken.
: Ga naar de huisarts (of bel 112 bij spoed) als je na een val niet op je been kunt staan, bij koorts of een warme, rode heup, een bult of kloppend gevoel in je lies, nachtpijn met nachtzweten of gewichtsverlies, of als een kind plots mank loopt. Voor de meeste heup- en liesklachten kun je direct naar de fysiotherapeut, zonder verwijzing.
: Dat verschilt per klacht en per persoon. Bij FAI wordt minstens drie maanden oefentherapie aanbevolen, en peesklachten die al langer spelen vragen vaak 3 tot 9 maanden opbouw. Kijk daarom naar de trend over weken, niet naar één mindere dag. Vroeg starten met een actief plan helpt.

Heup- en liesklachten