Enkel- en voetklachten: oorzaken en behandeling

Wat zijn enkel- en voetklachten?

Enkel- en voetklachten is een verzamelnaam voor pijn, stijfheid of een onzeker gevoel in je enkel, hiel, voetzool, achillespees of onderbeen. Denk aan een verzwikte enkel tijdens het voetballen, een gevoelige achillespees na het hardlopen of pijn onder je hiel bij de eerste stappen in de ochtend.

Je voeten vangen je op bij elke stap, sprong en landing. Ze zijn sterk en passen zich goed aan. Maar is je belasting een tijd groter dan ze gewend zijn, dan kunnen ze gevoelig worden. Pijn is daarbij niet hetzelfde als schade.

Grofweg zijn er twee groepen: klachten die ontstaan op één moment, zoals een verstuiking, en klachten die geleidelijk opkomen, zoals peesklachten, hielpijn en scheenbeenpijn. Bij allebei helpt het meestal om in beweging te blijven en je belasting stap voor stap op te bouwen.

Soorten enkel- en voetklachten

Enkel- en voetklachten is geen enkelvoudige aandoening, maar een overkoepelende term voor verschillende klachten. Kies hieronder wat het meest op jouw situatie lijkt.

Enkelverstuiking

Je voet klapt om, meestal naar binnen, en de enkelbanden worden overrekt. De enkel wordt dik en gevoelig. Met oefenen en balanstraining herstel je meestal goed.

Achillespeesklachten

Pijn en stijfheid in de pees boven je hiel, vaak bij de eerste stappen of aan het begin van het sporten. Meestal na een periode waarin je meer deed dan je pees gewend was.

Achillespeesruptuur

Een scheur in de achillespees, vaak met een knal of het gevoel dat iemand tegen je kuit trapt. Laat dit dezelfde dag beoordelen. Daarna bouw je je kuit stap voor stap weer op.

Hielspoor (fasciitis plantaris)

Pijn onder je hiel, vooral bij de eerste stappen in de ochtend of na zitten. De peesplaat onder je voet is gevoelig geworden. Een botuitsteeksel op een foto zegt weinig.

Scheenbeenvliesontsteking (MTSS)

Pijn langs de binnenrand van je scheenbeen, vaak bij hardlopers die snel hebben opgebouwd. Ondanks de naam gaat het niet om een ontsteking, maar om een overbelaste scheenbeenrand.

Herstel na een enkelbreuk

Na gips, brace of operatie voelt je enkel vaak stijf en minder sterk. Dat is normaal. Met oefenen bouw je beweeglijkheid, kracht en vertrouwen in staan en lopen weer op.

Oorzaken van enkel- en voetklachten

De precieze oorzaak is vaak niet aan te wijzen, en dat hoeft ook niet om beter te worden. Meestal gaat het om een moment, zoals verzwikken of een ongelukkige landing, of om een geleidelijke opbouw: je belasting was een tijd groter dan je enkel, pees of voet gewend was. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk mee.

Klachten na een moment

Je voet slaat om bij landen, draaien of op een oneffen ondergrond
Een val of harde stoot, waarbij ook het bot betrokken kan zijn
Een explosieve afzet of sprint, waarbij de achillespees kan scheuren

Klachten die geleidelijk ontstaan

Je loop- of sportvolume snel opvoeren, zoals meer kilometers of extra trainingen
Veel springen en landen, waarbij je achillespees veel energie opslaat en weer afgeeft
Ineens veel meer staan of lopen, bijvoorbeeld door nieuw werk of een wandelvakantie
Na een periode van weinig doen in één keer weer vol beginnen

Wat kan meespelen

Belasting

Snelle veranderingen in hoeveel, hoe vaak of hoe hard je traint
Een eerdere verstuiking waarbij balans en springen niet zijn opgebouwd

Lichaam

Minder kuitkracht of balans dan je sport of werk vraagt
Leeftijd: peesklachten komen vaker voor vanaf middelbare leeftijd

Leefstijl en context

Slaap, stress en te weinig herstel tussen trainingen
Bepaalde antibiotica (fluorochinolonen) die een pees gevoeliger kunnen maken

Platvoeten of een voet die naar binnen kantelt worden vaak als oorzaak genoemd. Dat valt tegen: in onderzoek waarin hardlopers een jaar lang werden gevolgd, was voetpronatie geen grote oorzaak van blessures. Veel mensen met platte voeten hebben nergens last van.

Symptomen van enkel- en voetklachten

Enkel- en voetklachten voelen per soort anders. Herken jij een of meer van deze signalen?

Pijn en zwelling na verzwikken: meestal aan de buitenkant van je enkel, soms met een blauwe plek
Startpijn: pijn of stijfheid bij de eerste stappen in de ochtend of na zitten, die na wat lopen afneemt
Pijn bij belasten: bij hardlopen, springen, traplopen of op je tenen staan
Pijn langs je scheenbeen: een gevoelige binnenrand, vooral tijdens of na het hardlopen
Een onzeker gevoel: je enkel voelt minder stevig aan of slaat vaker om, vooral op een oneffen ondergrond
Stijfheid: je knie komt minder ver over je tenen, bijvoorbeeld na gips of een verstuiking

Pijn op één plek op het bot, ook in rust of ’s nachts, en tintelingen of een doof gevoel in je voet passen minder bij deze klachten. Bekijk hieronder de rode vlaggen.

Wanneer naar een fysiotherapeut?

Fysiotherapie is verstandig als je een of meer van de volgende situaties herkent:

Je klacht wordt na een paar weken niet duidelijk minder
De pijn beperkt je bij lopen, werk of sport
Je enkel slaat vaker om of voelt na een verstuiking nog onzeker
Je klachten komen terug zodra je meer gaat hardlopen of trainen
Je wilt na een verstuiking, breuk of peesscheur weer terug naar je sport
Je weet niet hoeveel je mag belasten en wilt een opbouwschema

Je hebt geen verwijzing van de huisarts nodig om naar de fysiotherapeut te gaan.

Rode vlaggen: laat je eerst door een arts onderzoeken

Je kunt na een val of verzwikking geen vier stappen lopen, of het bot rond je enkel of voet is drukpijnlijk (mogelijke breuk)
Je voelde een knal of trap achter in je enkel en kunt niet goed op je tenen staan (mogelijke peesscheur)
Je kuit is warm, rood, gezwollen en pijnlijk in rust (mogelijke trombose)
Je enkel of voet is warm, rood en dik en je hebt koorts of voelt je ziek
Je voet voelt doof of tintelt, of je kunt je voorvoet niet meer optillen
Je hebt pijn op één plek op je scheenbeen of voet, ook in rust of 's nachts (mogelijke stressfractuur)

Neem bij deze signalen dezelfde dag contact op met je huisarts of de huisartsenpost. Bel 112 als het om een ernstige spoedsituatie gaat.

Wat kun je zelf doen bij enkel- en voetklachten?

Bij de meeste enkel- en voetklachten kun je zelf veel doen. De kern: blijf bewegen en pas aan in plaats van te stoppen. Even ontzien mag, maar rust is geen behandeling.

Belast wat gaat: loop na een verstuiking weer zodra het kan, eerst korte stukjes. Lang ontzien maakt je enkel juist minder belastbaar
Ga zuinig om met ijs: koelen dempt de pijn even, maar is niet nodig voor herstel. Gebruik het alleen als de pijn echt te veel is
Pas je belasting aan: loop of spring bij pees-, hiel- of scheenbeenklachten tijdelijk minder, korter of rustiger, in plaats van helemaal te stoppen
Train je kuit: de calf raise en soleus raise maken je kuit en achillespees belastbaarder. Bij hielspoor past de hielheffing met handdoek. Zwaar mag, als je het rustig opbouwt
Train je balans: staan op één been verkleint na een verstuiking de kans dat het opnieuw gebeurt. Maak het moeilijker met je ogen dicht of op een kussen
Gebruik de 24-uursregel: wat ongemak mag. Is het binnen 24 uur terug op je eigen, bekende niveau, dan zit je goed. Duurt het langer, doe de volgende keer iets minder

Wat kun je zelf doen bij enkel- en voetklachten?

Beloop en herstel van enkel- en voetklachten

Wat kun je realistisch verwachten? Bij de meeste enkel- en voetklachten is het vooruitzicht goed, al vraagt het soms geduld.

Actief blijven en geleidelijk opbouwen helpt meer dan afwachten. Herstel gaat zelden in een rechte lijn. Een mindere dag of week hoort erbij en betekent niet dat het misgaat. Kijk naar de trend over weken, niet per dag.

Na een verstuiking voelt je enkel vaak snel beter, maar balans en springen blijven achter als je ze niet traint. Peesklachten en hielspoor reageren trager: daar meet je vooruitgang eerder in maanden dan in weken.

In het kort

Balanstraining na een verstuiking verkleint de kans dat je dezelfde enkel opnieuw verzwikt
Peesklachten herstellen vaak in 3 tot 9 maanden, met een opbouw die je zelf leert doseren
Bij hielspoor gaf krachttraining in onderzoek vooral snellere vooruitgang in de eerste 3 maanden

Behandeling van enkel- en voetklachten

Niet elke behandeling levert hetzelfde op. Onderzoek laat redelijk duidelijk zien wat op de lange termijn helpt.

Bewezen effectief

Oefentherapie na een enkelverstuiking, met kracht, beweeglijkheid en balans
Balans- en coördinatietraining om de kans op een nieuwe verstuiking te verkleinen
Zware, geleidelijk opgebouwde krachttraining bij peesklachten
Rekken van kuit en voetzool, samen met krachttraining, bij hielspoor
Belasting aanpassen op basis van hoe je pees reageert
Uitleg over pijn en belasting, zodat je zelf leert doseren

Beperkt langetermijneffect

Lang rusten of ontzien (maakt je enkel en pees minder belastbaar)
Alleen excentrisch trainen bij achillespeesklachten
Frictiemassage en ultrageluid bij peesklachten
Tape of brace als enige behandeling
Schoenen of zolen kiezen op basis van een loopanalyse
Injecties of pijnmedicatie zonder opbouw van belasting

De aanpak van Science for Rehab

Bij Science for Rehab kiezen we voor behandelingen met aantoonbaar effect. De basis is actieve oefentherapie: je leert wat er speelt en hoe je zelf opbouwt. We volgen je vooruitgang met eenvoudige tests, zoals op één been staan en het aantal hielheffingen. Zo werk je toe naar wat jij weer wilt kunnen, van wandelen tot hardlopen. We werken in onze praktijken in Eindhoven en Tilburg.

Direct starten

Plan je afspraak

Maak vandaag een afspraak bij Science for Rehab Fysiotherapie, je hebt geen verwijzing nodig.

Maak een afspraak

Liever eerst even overleggen? 040 304 1683

Veelgestelde vragen

: Nee, niet lang. De eerste dagen mag je je enkel wat ontzien, maar loop zodra het kan en begin binnen een paar dagen met rustige oefeningen. Lang rusten maakt je enkel juist minder belastbaar. Kun je geen vier stappen zetten of is het bot drukpijnlijk, laat dan eerst onderzoeken of er iets gebroken is.
: IJs dempt de pijn even, maar is niet nodig voor herstel. Je lichaam regelt na een verzwikking zelf de doorbloeding en de eerste herstelreactie, en koelen remt die juist wat af. Koel dus alleen als de pijn echt te veel is. Twijfel je over pijnstillers, overleg dan met je huisarts of apotheker.
: Vaak wel, als je het aanpast. Loop korter, rustiger of minder vaak en vermijd tijdelijk veel heuvels en sprints. Wat ongemak mag. Is het binnen 24 uur terug op je eigen niveau, dan zit je goed. Ben je de volgende ochtend stijver of gevoeliger dan normaal, doe dan de volgende keer iets minder. Combineer het lopen met kuitkracht.
: De namen worden door elkaar gebruikt. Hielspoor is een botuitsteeksel dat je op een foto ziet, maar dat komt ook veel voor bij mensen zonder klachten. De pijn komt meestal van de gevoelige peesplaat onder je voet: fasciitis plantaris. De aanpak is hetzelfde: rekken, kracht opbouwen en je belasting tijdelijk aanpassen.
: Meestal niet als oplossing. Platvoeten of een voet die naar binnen kantelt zijn zelden de verklaring voor je klacht, en een loopanalyse kan niet goed voorspellen welke schoen je blessurekans verkleint. Een schoen die prettig voelt, is prima. Een zachter hakje of kussentje kan tijdelijk prettig zijn, als extraatje naast oefenen.
: Ga dezelfde dag naar de huisarts als je na een val niet kunt steunen of het bot drukpijnlijk is, bij een knal of trap achter in je enkel, bij een warme, rode en gezwollen kuit, bij koorts met een dikke enkel of voet, of bij een doof gevoel in je voet. Voor de meeste andere enkel- en voetklachten kun je direct naar de fysiotherapeut, zonder verwijzing.
: Dat verschilt per klacht. Na een verstuiking loop je vaak binnen enkele weken weer normaal, maar terug naar je sport hangt af van je balans en hoe je springt en landt. Peesklachten herstellen vaak in 3 tot 9 maanden. Hielspoor vraagt ook vaak maanden. Kijk naar de trend over weken en blijf opbouwen.

Enkel- en voetklachten